Trong quy trình canh tác sầu riêng thâm canh hiện nay. Chặn đọt sầu riêng không còn là biện pháp mang tính kinh nghiệm đơn lẻ. Mà đã trở thành một kỹ thuật điều tiết sinh lý bắt buộc. Nhằm kiểm soát sự cân bằng giữa sinh trưởng sinh dưỡng và sinh trưởng sinh sản của cây. Thực tế sản xuất cho thấy, phần lớn các trường hợp rụng bông, rụng trái non, trái phát triển kém đều có liên quan trực tiếp đến hiện tượng đọt non phát sinh sai thời điểm và không được quản lý kịp thời.
Bài viết này tập trung phân tích bản chất sinh lý của việc chặn đọt sầu riêng, thời điểm áp dụng, nguyên tắc kỹ thuật và các sai lầm thường gặp, giúp nhà vườn hiểu đúng – làm đúng – làm bền vững.
1. Bản chất sinh lý của chặn đọt sầu riêng
Sầu riêng là cây lâu năm có ưu thế sinh trưởng sinh dưỡng rất mạnh, đặc biệt trong điều kiện dinh dưỡng và nước đầy đủ. Khi cây phát sinh đọt non, dòng dinh dưỡng (đặc biệt là đạm, carbohydrate và hormone sinh trưởng như auxin, gibberellin) sẽ ưu tiên vận chuyển lên đỉnh sinh trưởng và lá non.
Trong khi đó, hoa và trái non là các cơ quan có sức cạnh tranh dinh dưỡng yếu hơn, phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn dự trữ và sự điều tiết sinh lý của cây. Nếu đọt non xuất hiện trong các giai đoạn nhạy cảm, cây sẽ tự động phân bổ dinh dưỡng về đọt, dẫn đến:
- Suy yếu mầm hoa
- Rụng bông sinh lý
- Rụng trái non hàng loạt
- Trái phát triển không đồng đều
Do đó, chặn đọt sầu riêng thực chất là biện pháp điều chỉnh dòng vận chuyển dinh dưỡng và hormone, nhằm chuyển trạng thái ưu tiên của cây từ sinh trưởng sinh dưỡng sang sinh trưởng sinh sản.
2. Mục tiêu kỹ thuật của chặn đọt sầu riêng
Việc chặn đọt sầu riêng không nhằm triệt tiêu hoàn toàn khả năng sinh trưởng của cây, mà hướng đến các mục tiêu kỹ thuật sau:
- Ổn định sinh lý cây trong giai đoạn phân hóa mầm hoa
- Giữ bông và nâng cao tỷ lệ đậu trái
- Giảm cạnh tranh dinh dưỡng giữa đọt – hoa – trái
- Tập trung dinh dưỡng nuôi trái, đặc biệt trong giai đoạn trái non
- Hạn chế suy cây do nuôi đọt kéo dài trong mùa mang trái
Quản lý đọt hiệu quả là điều kiện tiên quyết để đạt năng suất cao và ổn định qua nhiều vụ.
3. Các giai đoạn bắt buộc phải chặn đọt sầu riêng
3.1. Giai đoạn trước xử lý ra hoa
Trước khi xử lý ra hoa, cây sầu riêng cần bộ lá già hoàn chỉnh, đọt đã hóa gỗ, khả năng tích lũy carbohydrate cao. Nếu cây còn đọt non hoặc liên tục đi đọt, quá trình phân hóa mầm hoa sẽ bị ức chế, dẫn đến:
- Ra hoa không đồng loạt
- Mầm hoa yếu, ngắn, dễ thoái hóa
=> Chặn đọt sầu riêng ở giai đoạn này giúp cây chuyển trạng thái sinh lý, tạo điều kiện thuận lợi cho mầm hoa hình thành và phát triển ổn định.
3.2. Giai đoạn sau xổ nhụy – dưỡng bông
Sau khi hoa xổ nhụy, cây bước vào giai đoạn sinh lý cực kỳ nhạy cảm. Lúc này, hoa cần nguồn dinh dưỡng ổn định để duy trì khả năng thụ phấn và phát triển thành trái non.
Nếu đọt non phát sinh trong giai đoạn này, cây sẽ ưu tiên nuôi đọt, dẫn đến rụng bông sinh lý với tỷ lệ rất cao. Vì vậy, từ sau xổ nhụy đến khi trái ổn định (khoảng 60–70 ngày đối với Ri6, 80–90 ngày đối với giống Thái), chặn đọt sầu riêng là yêu cầu bắt buộc.
3.3. Giai đoạn nuôi trái non
Trái non có cuống yếu, mô dẫn chưa hoàn chỉnh, khả năng cạnh tranh dinh dưỡng rất kém. Đọt non xuất hiện trong giai đoạn này sẽ gây ra các hiện tượng:
- Rụng trái non từng chùm
- Trái phát triển lệch, méo trái
- Giảm kích thước và trọng lượng trái
Việc chặn đọt sầu riêng giúp ổn định dòng dinh dưỡng nuôi trái, đảm bảo trái phát triển đồng đều và đạt tiêu chuẩn thương phẩm.
4. Phân biệt chặn đọt và dìu đọt sầu riêng
Trong thực tế sản xuất, cần phân biệt rõ hai khái niệm:
- Chặn đọt: Là biện pháp ức chế hoàn toàn sự phát triển của đọt non trong các giai đoạn cây mang hoa và trái non.
- Dìu đọt: Là điều tiết đọt phát triển rất nhẹ, áp dụng trong thời gian ngắn, thường chỉ khi cuống bông đạt chiều dài 1–2 cm.
Dìu đọt chỉ được thực hiện đúng một thời điểm nhất định. Nếu đọt đã phát triển mạnh mới can thiệp, hiệu quả thấp và dễ gây rối loạn sinh lý cây.
5. Nguyên tắc kỹ thuật chặn đọt sầu riêng an toàn
Để chặn đọt sầu riêng đạt hiệu quả cao và không làm suy cây, cần tuân thủ các nguyên tắc sau:
- Chỉ chặn đọt khi cây đủ sức, bộ rễ khỏe
- Không chặn đọt kéo dài liên tục nhiều lần
- Luôn cân đối dinh dưỡng, đặc biệt Canxi – Bo – Kali
- Kết hợp quản lý nước hợp lý để tránh kích thích đọt trở lại
- Quan sát tình trạng đọt thực tế trước khi can thiệp
Chặn đọt là điều hòa sinh lý, không phải biện pháp cưỡng ép sinh trưởng.
6. Sai lầm thường gặp khi chặn đọt sầu riêng
Một số sai lầm phổ biến trong thực tế canh tác:
- Chặn đọt khi cây đang suy hoặc thiếu dinh dưỡng
- Lạm dụng biện pháp ức chế mạnh gây sốc sinh lý
- Không phân biệt đúng thời điểm chặn và thời điểm thả đọt
- Chỉ tập trung chặn đọt mà bỏ qua quản lý rễ và nước
Những sai lầm này không chỉ làm giảm năng suất vụ hiện tại mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức cây cho các vụ tiếp theo.
7. Kết luận
Chặn đọt sầu riêng là kỹ thuật quản lý sinh lý có tính quyết định trong toàn bộ chu kỳ ra hoa – mang trái của cây sầu riêng. Khi được thực hiện đúng bản chất, đúng thời điểm và đúng nguyên tắc, chặn đọt giúp cây tập trung dinh dưỡng nuôi hoa, giữ trái, nâng cao năng suất và đảm bảo tính bền vững lâu dài cho vườn cây.
Canh tác sầu riêng hiệu quả không nằm ở việc “có đọt hay không”, mà nằm ở việc kiểm soát đọt đúng lúc, đúng mục tiêu sinh lý của cây. Đây chính là nền tảng kỹ thuật giúp nhà vườn đi đường dài với cây sầu riêng.
Xem thêm các bài viết kỹ thuật cây trồng tại đây
BIO AGROSA FERTILIZERS – KIẾN TẠO TƯƠNG LAI
Hãy theo dõi Fanpage Bio Agrosa Fertilizers để cập nhật nhanh những thông tin hữu ích về nông nghiệp.
English
