Giai đoạn chạy trái gặp mưa luôn là nỗi lo lớn của nhà vườn. Đặc biệt khi đang hãm nước, hoa vừa xả nhuỵ và trái bắt đầu lớn nhanh thì bất ngờ xuất hiện mưa trái mùa. Không chỉ sầu riêng, hầu hết cây trồng khi vừa đậu quả non mà gặp mưa lớn đều có nguy cơ rụng. Đây là phản ứng sinh lý khá phổ biến. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nếu hiểu đúng cơ chế và xử lý kịp thời, mức độ thiệt hại có thể giảm đáng kể.
I. Vì sao chạy trái gặp mưa lại dễ rụng?
Khi đang hãm nước để giữ hoa và trái non, bộ rễ hoạt động trong điều kiện đất tương đối khô. Nếu mưa lớn xuất hiện đột ngột, đất ẩm mạnh trở lại, cây hấp thu một lượng nước lớn trong thời gian ngắn – hiện tượng này thường được gọi là “sốc nước”.
Sự thay đổi đột ngột này tạo ra trạng thái căng thẳng sinh lý. Cây sẽ tăng tổng hợp Ethylene – một loại hormone kích thích hình thành tầng rời tại cuống lá và cuống quả. Khi tầng rời phát triển, trái non rất dễ rụng.
Ngoài yếu tố hormone, còn một cơ chế quan trọng khác: khi đất đủ ẩm trở lại, cây “giải phóng” trạng thái khô hạn trước đó và bắt đầu kích hoạt mầm lá mới. Lúc này, dinh dưỡng đang dồn nuôi trái non bị điều chuyển sang kiến tạo đọt. Chính sự thay đổi ưu tiên này mới là nguyên nhân sâu xa khiến chạy trái gặp mưa dễ gây rụng.
II. Hướng xử lý tổng hợp khi chạy trái gặp mưa
Để giảm thiểu thiệt hại, nhiều nhà vườn kinh nghiệm thường kết hợp cùng lúc ba nhóm giải pháp: điều hòa sinh trưởng, kiểm soát rễ và ức chế bộ lá.
2.1. Ổn định hormone, hạn chế hình thành tầng rời
Khi mưa gây stress mạnh, có thể cân nhắc sử dụng Auxin nồng độ thấp để ức chế quá trình hình thành tầng rời. Liều dùng nên thấp hơn mức thông thường (khoảng một nửa liều khuyến cáo của sản phẩm chứa Auxin).
Tuy nhiên, không nên xem đây là công thức bắt buộc. Chỉ dùng khi cây có dấu hiệu stress rõ ràng như lá mềm, trái non vàng cuống hoặc rụng rải rác. Việc lạm dụng điều hòa sinh trưởng khi chạy trái gặp mưa có thể khiến cây mất cân bằng sinh lý về sau.
2.2. Hạn chế hấp thu nước qua rễ
Sau mưa, một số nhà vườn rải hoặc tưới kali trắng (kali sunphat) với liều 300g – 1kg/cây tùy kích thước tán và bộ rễ.
Mục đích không phải để bổ sung dinh dưỡng, mà để:
- Tăng áp suất thẩm thấu trong vùng rễ
- Giảm khả năng hút nước đột ngột
- Ức chế hấp thu đạm
- Gây đối kháng ion làm chậm hoạt động rễ
Khi rễ bị “khựng”, lượng nước đưa lên tán giảm, từ đó hạn chế kích thích ra đọt mới. Đây là bước quan trọng giúp cây “nằm im” thay vì bùng chồi sau mưa.
2.3. Chặn ngọn – làm khựng bộ lá
Nếu sau mưa cây có xu hướng nhú mầm, cần xử lý phủ lá để ức chế sinh trưởng đọt.
Một số công thức thực tế được áp dụng gồm:
- 1kg kali trắng + 1kg lân cao (hoặc hoạt chất tương đương) (Pha cho 200 lít nước, phun phủ đều tán, lặp lại sau 3-4 ngày nếu cần)
Đồng thời có thể kết hợp thêm các sản phẩm hỗ trợ ổn định sinh lý. Quan trọng là chọn sản phẩm không gây cháy, bạc hay khô lá. Mục tiêu chỉ là làm lá “đứng im” tạm thời. Khi đất khô lại, bộ lá phải phục hồi để tiếp tục nuôi trái.
III. Thực chất rụng không chỉ vì “thiếu dinh dưỡng”
Nhiều người cho rằng rụng do cạnh tranh dinh dưỡng giữa lá và trái non. Nghe có vẻ hợp lý, nhưng hiểu chưa đủ sẽ dẫn đến xử lý sai.
Nếu chỉ đơn thuần thiếu dinh dưỡng, ta có thể bón thêm hoặc phun liên tục vào trái để khắc phục. Nhưng thực tế, dù đất dư dinh dưỡng, dù phun nhiều lần, nếu cây ưu tiên phát triển lá non thì trái vẫn rụng.
Vấn đề không nằm ở thiếu – mà ở ưu tiên sinh trưởng.
Khi có đồng thời mầm lá và trái non, cây sẽ ưu tiên tổ chức bộ máy dinh dưỡng cho mầm lá. Đây là bản năng sinh tồn: lá là “nhà máy” sản xuất, còn trái chỉ là cơ quan sinh sản. Vì vậy trong giai đoạn chạy trái gặp mưa, nếu lá non xuất hiện, mọi hoạt động hấp thu và chuyển hóa sẽ dồn về phía lá.
Do đó, phun bón liên tục để “bù dinh dưỡng” cho trái không giải quyết được bản chất vấn đề.
IV. Cách xử lý đúng bản chất cạnh tranh
Muốn hạn chế rụng, không phải tăng dinh dưỡng, mà phải thay đổi ưu tiên của cây.
Cách hiệu quả nhất là:
- Giữ bộ lá già đồng đều
- Không để phát sinh đọt mới
- Giảm tốc độ sinh trưởng chung của cây
- Ổn định độ ẩm đất
Khi bộ lá đã già, nhu cầu dinh dưỡng giảm xuống. Cây không còn ưu tiên cho lá, lúc này dòng dinh dưỡng sẽ chuyển hướng vào trái non. Đó mới là nguyên lý giúp chạy trái gặp mưa vẫn giữ được tỷ lệ đậu cao.
V. Vì sao nhà vườn phủ bạt mùa mưa vẫn giữ trái tốt?
Những vườn làm mùa nghịch trong mùa mưa thường chủ động che mưa để kiểm soát nước. Khi độ ẩm đất không thay đổi đột ngột, cây không bị kích hoạt ra đọt mới. Bộ lá ổn định, trái tiếp tục phát triển bình thường.
Điều này cho thấy nước mới là yếu tố quyết định trong tình huống chạy trái gặp mưa, chứ không phải lượng phân bón.
VI. Nguyên tắc vàng khi chạy trái gặp mưa
- Không hoảng loạn bón thêm phân.
- Không phun kích thích sinh trưởng.
- Chỉ dùng điều hòa sinh trưởng khi thật sự cần.
- Ưu tiên ổn định rễ và lá.
- Quan sát tổng thể trước khi xử lý.
VII. Kết luận
Hiện tượng chạy trái gặp mưa gây rụng là phản ứng sinh lý bình thường. Tuy nhiên, nếu hiểu đúng cơ chế “ưu tiên sinh trưởng” của cây và xử lý đồng bộ rễ – lá – hormone, thiệt hại có thể giảm đáng kể.
Điểm mấu chốt không phải là bổ sung thêm dinh dưỡng, mà là điều khiển hướng phân bổ dinh dưỡng. Khi bộ lá già ổn định và cây không phát sinh đọt mới, trái non sẽ được ưu tiên nuôi dưỡng.
Làm chủ nước, kiểm soát lá và hiểu rõ sinh lý cây trồng chính là chìa khóa giúp nhà vườn vượt qua giai đoạn nhạy cảm này một cách an toàn và hiệu quả.
Xem thêm các bài viết kỹ thuật cây trồng tại đây
BIO AGROSA FERTILIZERS – KIẾN TẠO TƯƠNG LAI
Hãy theo dõi Fanpage Bio Agrosa Fertilizers để cập nhật nhanh những thông tin hữu ích về nông nghiệp.
English
