Trong những năm gần đây, hiện tượng luộc lá sầu riêng xuất hiện ngày càng phổ biến tại nhiều vùng trồng trọng điểm. Nhiều nhà vườn khi thấy lá mềm nhũn, sẫm màu, rụng nhanh thường lập tức nghĩ đến nấm bệnh và tăng cường phun thuốc. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, không ít trường hợp luộc lá sầu riêng không bắt đầu từ nấm, mà khởi phát từ tổn thương sinh lý trên lá do điều kiện chăm sóc và môi trường tác động.
Câu hỏi đặt ra là: Vì sao cùng một khu vực, có vườn bị luộc lá sầu riêng nặng, trong khi vườn kế bên lại không? Vì sao bệnh thường xuất hiện trước ở phần tán trên, phía hứng nắng trực tiếp và trên các cơi lá non, thay vì các vùng thấp, ẩm sát đất như đặc điểm phát sinh thông thường của nấm? Đây chính là dấu hiệu cho thấy nguyên nhân sâu xa nằm ở sinh lý lá và chế độ canh tác, không chỉ đơn thuần là mầm bệnh.
1. Hiểu đúng về mối quan hệ giữa cây và nấm khuẩn
Trên thực tế, rất hiếm có khu vườn nào hoàn toàn không tồn tại nấm hay vi khuẩn. Các tác nhân này luôn hiện diện trong môi trường đất, không khí và trên bề mặt cây. Điều quyết định bệnh có bùng phát hay không chính là sức đề kháng của cây sầu riêng và điều kiện sinh trưởng.
Khi cây khỏe, dinh dưỡng cân đối, mô lá dày và lớp cuticle bảo vệ tốt, nấm khuẩn sẽ bị “đè xuống” và khó phát triển. Ngược lại, khi cây suy yếu, lá mỏng, mềm, mất cân bằng dinh dưỡng, đặc biệt là dư đạm kéo dài, nấm và vi khuẩn sẽ nhanh chóng chiếm ưu thế, làm bệnh luộc lá sầu riêng bùng phát mạnh và lan nhanh trên diện rộng.
2. Nguyên nhân sinh lý gây luộc lá sầu riêng ít người để ý
Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất hiện nay là phun phân bón lá và thuốc bảo vệ thực vật trong điều kiện nắng gắt, kết hợp với tình trạng lá non, mô mềm và dư đạm.
Khi phun các loại phân bón lá, thuốc sâu hoặc thuốc nấm có:
- Tính acid cao
- Hàm lượng muối lớn
- Dạng nhũ dầu (EC)
Dung dịch thường đọng lại ở gân lá và bề mặt lá phía hứng nắng. Khi nắng lên, nước trong dung dịch bốc hơi nhanh, làm muối bắt đầu cô đặc và kết tinh, trong khi dung môi dầu có thể sinh nhiệt tại chỗ. Kết quả là mô lá bị “nóng cục bộ”, gây rối loạn sinh lý và tổn thương tế bào.
Hiện tượng này xảy ra rõ nhất ở phần giữa và phía trên tán cây, nơi ánh nắng chiếu trực diện và tập trung nhiều lá chưa già cứng hoàn toàn. Đây cũng chính là vị trí mà nhà vườn thường thấy luộc lá sầu riêng xuất hiện đầu tiên.
3. Vai trò của dư đạm trong việc làm lá dễ “luộc”
Ở những vườn bón thừa đạm, lá sầu riêng thường có đặc điểm:
- Mỏng, mềm
- Hàm lượng nước trong mô cao
- Lớp cuticle bảo vệ yếu
Chính vì vậy, lá trở nên rất nhạy cảm với muối, acid và nhiệt. Khi xảy ra hiện tượng nóng mô, muối sẽ kéo nước từ trong tế bào ra ngoài theo cơ chế thẩm thấu, acid phá vỡ màng tế bào, còn nhiệt làm protein trong mô bị biến tính. Hệ quả là lá mềm, sẫm màu, trông như bị “cháy nhẹ” hoặc “luộc”.
Đây chính là tổn thương sinh lý ban đầu, chưa phải bệnh nấm. Tuy nhiên, các vết tổn thương này lại trở thành “cửa ngõ” lý tưởng cho nấm và vi khuẩn xâm nhập, khiến luộc lá sầu riêng chuyển nhanh từ vấn đề sinh lý sang bệnh lý khó kiểm soát.
4. Các tác nhân nấm thường bùng phát sau tổn thương
Khi mô lá đã bị yếu và rối loạn sinh lý, các tác nhân như:
- Rhizoctonia
- Colletotrichum (gây thán thư)
- Phytophthora
- Cùng nhiều loại vi khuẩn cơ hội
sẽ phát triển rất nhanh, đặc biệt trong điều kiện ngày nắng gắt – đêm lạnh hoặc độ ẩm cao. Lúc này, luộc lá sầu riêng không chỉ dừng lại ở vài vết cháy sinh lý mà có thể lan rộng thành mảng lớn, làm rụng lá, suy cây và ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, chất lượng trái.
5. Sai lầm phổ biến khi phun phân lân – kali qua lá
Một ví dụ rất thường gặp là việc nhà vườn sử dụng các dòng phân chỉ chứa lân và kali để kích mầm, ra hoa hoặc nuôi đọt. Nhiều sản phẩm trong nhóm này là phân khoáng tinh, muối vô cơ tan hoàn toàn, được thiết kế chủ yếu để bón gốc nhằm cung cấp nhanh dinh dưỡng cho rễ.
Khi đem phun qua lá, cây chỉ hấp thu được một phần rất nhỏ. Phần lớn lượng phân còn lại sẽ tồn lưu trên bề mặt lá dưới dạng dung dịch muối có áp suất thẩm thấu cao. Gặp nắng, nước bay hơi nhanh, muối cô đặc và kết tinh, gây hiện tượng:
- Hút nước ngược từ tế bào ra ngoài
- Làm mô lá mất nước cục bộ
- Tạo nóng mô và cháy sinh lý
Hiện tượng này xảy ra nhanh và nặng hơn trên lá non, lá đang lụa, đặc biệt trong các vườn dư đạm, nơi mô lá mỏng và yếu.
6. Dấu hiệu nhận biết luộc lá sầu riêng do sinh lý
Nhà vườn có thể phân biệt tổn thương sinh lý với bệnh nấm ban đầu thông qua một số dấu hiệu:
- Xuất hiện trước ở phía hứng nắng và phần tán trên.
- Bắt đầu bằng mảng lá hơi vàng, sẫm màu giữa phiến lá.
- Lá mềm, như bị “luộc” hoặc cháy nhẹ, sau đó mới thối nhũn.
- Thường thấy rõ trên cơi lá mới, ít gặp trên lá già đã cứng.
Nhận diện sớm sẽ giúp điều chỉnh kịp thời chế độ chăm sóc, hạn chế bệnh lan rộng.
7. Giải pháp phòng tránh luộc lá sầu riêng hiệu quả
Để hạn chế luộc lá sầu riêng, nhà vườn cần kết hợp cả kỹ thuật dinh dưỡng và kỹ thuật phun xịt:
7.1. Cân đối dinh dưỡng
- Không lạm dụng đạm, đặc biệt trong giai đoạn cây ra đọt non.
- Bổ sung trung – vi lượng giúp lá dày, mô khỏe, tăng sức đề kháng tự nhiên.
7.2. Phun đúng thời điểm
- Chỉ phun vào sáng sớm hoặc chiều mát.
- Tránh nắng gắt ngay sau khi phun.
- Không phun khi lá đang quá non hoặc đang lụa.
7.3. Cẩn trọng khi phối trộn
- Tránh trộn cùng lúc với Bo vô cơ, thuốc dạng EC, thuốc gốc đồng hoặc các chế phẩm có tính “nóng”.
- Ưu tiên sử dụng các sản phẩm có chức năng bao bọc, giảm kết muối và hạn chế sốc nhiệt trên lá.
7.4. Tăng sức đề kháng cho cây
- Quản lý ẩm độ vườn hợp lý.
- Tạo tán thông thoáng, giảm tích tụ nhiệt và ẩm trên bộ lá.
- Kết hợp các biện pháp sinh học để hạn chế nấm khuẩn cơ hội.
8. Kết luận
Luộc lá sầu riêng không đơn thuần là bệnh nấm mà trong nhiều trường hợp, bắt đầu từ chính cách chăm sóc của nhà vườn. Tổn thương sinh lý do dư đạm, phun phân và thuốc trong điều kiện nắng gắt, hoặc sử dụng sản phẩm có hàm lượng muối cao chính là “bước mở cửa” cho nấm và vi khuẩn tấn công.
Quản lý tốt dinh dưỡng, phun đúng thời điểm và hiểu rõ đặc tính của từng loại phân – thuốc sẽ giúp bộ lá dày, khỏe, bền nắng, từ đó hạn chế luộc lá sầu riêng một cách bền vững, giảm chi phí thuốc và nâng cao hiệu quả canh tác lâu dài.
Xem thêm các bài viết kỹ thuật cây trồng tại đây
BIO AGROSA FERTILIZERS – KIẾN TẠO TƯƠNG LAI
Hãy theo dõi Fanpage Bio Agrosa Fertilizers để cập nhật nhanh những thông tin hữu ích về nông nghiệp.
English
